Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η θερμότητα σε μια πόλη; Στην Αθήνα, το προσωπικό καθαρισμού των δρόμων βοηθά τους ερευνητές να χαρτογραφήσουν την αστική θερμότητα σε επίπεδο δρόμου.
Ένα καλοκαίρι με θερμοκρασίες που έσπασαν κάθε ρεκόρ
Το καλοκαίρι του 2025 σηματοδότησε ένα ακόμη κλιματικό ορόσημο. Σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη, το καλοκαίρι του 2025 ήταν το πιο ζεστό που έχει καταγραφεί ποτέ, ενώ η Ευρώπη συνολικά βίωσε το τρίτο πιο ζεστό καλοκαίρι της. Στην Ελλάδα, ήταν το έκτο πιο ζεστό καλοκαίρι από το 1960. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, 68 από τις 92 ημέρες του καλοκαιριού ήταν θερμότερες από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020, ενώ η μέση θερμοκρασία της περιόδου ήταν 1 °C πάνω από το επίπεδο αναφοράς.
Καθώς η ακραία ζέστη γίνεται όλο και πιο συχνή, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι συνθήκες διαφέρουν από πόλη σε πόλη αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία. Μέσω του προγράμματος Urban ReLeaf, η ομάδα της Αθήνας διερεύνησε αυτό το ζήτημα, παρέχοντας περιβαλλοντικούς αισθητήρες σε άτομα που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους.
Μέτρηση της θερμοκρασίας εν κινήσει
Μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου του 2025, 92 υπάλληλοι καθαρισμού δρόμων του Δήμου Αθηνών έφεραν εθελοντικά φορητούς αισθητήρες κατά τη διάρκεια των καθημερινών βαρδιών τους. Οι συσκευές κατέγραψαν τη θερμοκρασία, τη σχετική υγρασία και τη θέση σε όλες τις επτά δημοτικές περιφέρειες, καταγράφοντας τις συνθήκες κατά μήκος των πραγματικών διαδρομών εργασίας τους.
Το έργο παρήγαγε 78.681 μετρήσεις θερμοκρασίας και υγασίας, καθώς και 87 αναφορές θερμικής δυσφορίας.
Μια πόλη με πολλά μικροκλίματα
Τα δεδομένα υπογραμμίζουν πώς η θερμότητα μπορεί να διαφέρει σημαντικά από τον έναν δρόμο στον άλλο, επηρεαζόμενη από παράγοντες όπως η άσφαλτος, η σκιά, τα κτίρια, τα δέντρα και άλλες πράσινες υποδομές.
Όπως εξηγεί ο Δρ. Γεώργιος Τσιμίκλης, επικεφαλής του τομέα Έξυπνων Ολοκληρωμένων Συστημάτων στο Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών (ΕΠΙΣΕΥ):
«Η ίδια πόλη μπορεί να έχει πολλές πολύ διαφορετικές “εκδοχές”, ανάλογα με το πού βρίσκεσαι, πώς κινείσαι ή τι εργασία κάνεις».
Η έρευνα ανέδειξε επίσης ορισμένες από τις προκλήσεις της συλλογής δεδομένων σε επίπεδο δρόμου, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της άμεσης ηλιακής ακτινοβολίας στους αισθητήρες και της ανάγκης βελτίωσης των δεδομένων GPS.
Από τα δεδομένα στη δράση
Το επόμενο στάδιο είναι να μετατραπούν αυτές οι μετρήσεις σε πρακτικές πληροφορίες για την Αθήνα. Το Urban ReLeaf αναλύει τη σχέση μεταξύ των θερμικών συνθηκών και της δασικής και πράσινης κάλυψης, συμβάλλοντας στον εντοπισμό περιοχών όπου η πρόσθετη ψύξη και προστασία θα μπορούσαν να είναι πιο χρήσιμες.
Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ευκαιρίες για νέα σκιά, βλάστηση, συστήματα ψεκασμού νερού, καθώς και τον εντοπισμό πιο δροσερών διαδρομών και πιθανών σημείων δροσιάς που μπορούν να χρησιμοποιούν οι οδοκαθαριστές και άλλοι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια περιόδων καύσωνα.
Η προσέγγιση βασίζεται στον ρόλο των δέντρων και της πράσινης υποδομής στη μείωση της έκθεσης στη θερμότητα μέσω της σκίασης και της εξατμισοδιαπνοής, συμβάλλοντας παράλληλα στον μετριασμό του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.
Ο Γιώργος Τσιλιμάνης, ερευνητής και επιστημονικός υπεύθυνος έργου στο ICCS, υπογραμμίζει τη σημασία της συμμετοχής του κοινού στην επιστήμη των πολιτών:
«Η συμμετοχή απαιτεί χρόνο, συνέπεια και προσπάθεια εκ μέρους του κοινού, αλλά και συνεχή υποστήριξη και ανατροφοδότηση από τους ερευνητές. Πρέπει να οικοδομήσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης και μια διαδικασία μέσα από την οποία οι πολίτες θα κατανοήσουν ότι η δική τους συμμετοχή μπορεί πραγματικά να συμβάλει σε μια πιο βιώσιμη πόλη»,
Το πιλοτικό πρόγραμμα της Αθήνας καταδεικνύει πώς η επιστήμη των πολιτών μπορεί να βοηθήσει στην αποκάλυψη των διαφορετικών «εκδοχών» του κλίματος μιας πόλης, παρέχοντας πληροφορίες που μπορούν να υποστηρίξουν πιο πράσινους, πιο δροσερούς και πιο ανθεκτικούς στο κλίμα αστικούς χώρους.
Διαβάστε το πλήρες άρθρο στο ΒΗΜΑ Science για να μάθετε περισσότερα σχετικά με το πιλοτικό πρόγραμμα της Αθήνας και το έργο του για την αστική ψύξη: